EN
Te Whakamāmā i te Whakamātau me ngā Pūtake o ngā Whare Hāerekei
Me pēhea te Rāhui Āwhina e whakamāmā ana i te Whakamāmā i ngā Whare i te Wāhi i raro i ngā 72 hāora
Mā ngā tikanga hanga kōwae e taea ai te hanga whare poto i ngā wāhi kino i roto i ngā rā e toru noa iho, e tino whai hua ana ēnei hanganga i ngā wā ohorere. Ka hangaia ngā wāhanga i ngā inenga tika i ngā wheketere e taea ai te whakahaere i ngā āhuatanga, ka tākai ki te papa kia iti ake ai te wāhi e tangohia ana i te wā e kawe ana. He paerewa ngā wāhi hono o ēnei whare pēnei i ngā anga whakarewa me ngā papa e rere ana ki te wāhi, ko te tikanga ka taea e te tangata te whakakao wawe i a rātou, kāore he taputapu motuhake, he nui rānei te wheako. E ai ki ngā pūrongo o te ahumahi o te tau kua hipa, ka whakaitihia te āhua o te haurua o ngā mahi mahi i tēnei momo hanga, i whakaritea ki ngā tikanga hanga noa. Ko ētahi tauira ka takahia ki runga ki te iti mō te kaipuke, ka whakawhānui ake i muri mai mā ngā pūmārō ringa, mā ngā pūhiko wai rānei, kāore e ngaro te kaha. E whakaatu ana ngā whakamātautau e pai ana te pupuri o ēnei hanganga ki ngā hau e pupuhi ana i te tere neke atu i te 150 kiromita ia haora, ā, ka taea hoki e rātau te whakahaere i ngā ruu iti. E tutuki ana ngā ture haumaru katoa i whakaritea e te IECC, engari ko te mea nui ko te tere o te hanga whare mō te iwi i muri i te tukinga o te parekura, i ētahi wā ka heke iho te wā tatari mai i ngā wiki ki ngā rā noa iho.
Ko te Tauākī: Te Taumaha o nga Whenua o Filipina — I whakamahinga nga Whare Hāere ā-12,000 i te 10 ngā rā
I muri i te tāwhai a Typhoon Haiyan i te tau 2013, i whakamāngō i ngā tāngata e 4 miriona mai i ō rātou kāinga, i taea e ngā rōpū āwhina te hanga i ngā kāinga ā-pūnaha i runga i ngā wāhi o Leyte me Samar i roto i ngā 10 ngā rā anō, he mea kāore pea e taea e ngā tikanga hanga tāua. I rere mai ngā kāinga kua oti te hanga i runga i ngā kaipuke o te tauā, ā, i tāwhai mai i runga i ngā kaipuke kōpae. I taea e ngā kaimahi pūkenga te whakamātau i ngā whare ā-mōhini e 50 i ia rā, nā ngā hononga māmā o ngā pīni me ngā pātaka. Ko te mea i rere ake i te wāhi katoa ko te whāia o ēnei whare. I pai tonu ngā whare i te whakauru ki ngā tārua kōhatu kua pakaru, ki ngā takotoranga oneone mātā, ā, i taea hoki ngā whare i te whakamātau i ngā tārua kōrero kua hanga hei whare noho i runga i ngā wai, i te wā i rere ai ngā wai katoa. I tātai i ngā rā i muri ake, i tū tonu ngā kāinga tāwhai e 94% i te wā i tāwhai ai ngā whakamātau i ngā whakamātau o ngā whakamātau, ā, i tāwhai ai ngā ua kaha i te wā o te tauā, ā, i whakaatu ai i tō rātou pūmau i ngā whakamātau o te taiao.
Te Whaihua i te Uta, me ngā Hākari Tāwhai hei Whakamātau i ngā Whare Heke
Te Rārangi o te Uta o te Tahi ($18,500–$42,000) tāpiri i te Uta o te Ao i ngā Rohe Iti i ngā Whakamārama
Ko ngā whai hua o ngā whare heke, he mea whakamāhinga tonu, i te wāhi i tēnei, ko ngā utu i waenganui i te $18,500 me te $42,000, ā, he iti ake te utu i te hanga i tētahi mea pūmau i ngā wāhi i heke ai ngā rākau āwhina. He aha te take o tēnei iti o te utu? Ko te hanga i te pātaka kāinga e whakamāmā ai ngā haora mahi me ngā rākau e hiahiatia ana, ā, i te nuinga o ngā wā e whakamāmā ai i te 30% i te whakamāmā i ngā ara tātai. Engari ko te mea e whakamārama ana i ēnei whare, ko tā rātou whakamāhinga i te nekehanga anō, anō, anō, kāore he pakaru. Kua mōhiotia ngā whare maha i te ora mai i ngā nekehanga ānō, ā, i te whakamātau i ngā āhuatanga hauā o te tauā, nō reira kāore he hiahia mō te whakamātua i a rātou, kia tīmata anō. Mō ngā hapori e noho ana i tāwāhi atu i ngā tāone, i ngā whakamātautau i ngā āhua o ngā pākanga, te whakamātua i ēnei hāngā pūtake matua me ngā hononga pūmau ki ngā ratonga, he iti ake te pāpātanga i ngā tau e tāwhai mai nei. I tēnei wā o ngā tekau tau, ko ngā tāngata e whiriwhiri ana i ngā whare heke, ka whakamāhinga i te 35–40% i te whakamāhinga katoa. Kāore ēnei he whakautu pūrākau mō ngā āhua pākanga anō; he whakamāhinga mātauranga ā-tāone i ngā whakamātautau o te whakamātua.
Ngā Tendanga o te UNHCR me te IFRC i te Hoko: Te Whakamārama i ngā Tātai o ngā Whare Heke, hei whakamātautau mō te uru mai anuanu
Ko te Rūnanga Āraiwhenua o te UN me te Whetū Mā Pango ā-tāwhai nei i tīmata i te whakamāhi i ngā whakamātautau pūmau mō ngā whare pārāoa wāhi kia whakamāua ai ngā mahi i ngā wā pāpāhure. I tā rātou whakatakoto i ngā roa, i ngā kōpae hāngā, i ngā hāngā hei whakauru ki te whenua, me ngā wāhi e tāwhai ana i ngā wāhanga rerekē, ka māmā ake te hoko i ngā taonga i te rahi nui. Ko tēnei ara he whakamāua i te whakamāhi i ngā kaiwhakākā i te maha, ā, he whakamāua hoki i ngā whakamāhua kāore e taea te whakamāhi i ngā kaiwhakamātautau i ngā hāngā katoa mai i te timatanga. He nui ngā take o te whakamāhi i ngā whakamātautau pūmau, nā te mea, ina tāwhai ngā whare pārāoa i tēnei, ka taea ngā rōpū te whakamāhi i aua whare i te wā poto, ā, ka taea ngā raruraru te whakamāhi i ngā rākau hāngā kāore e taea te whakamāhi i ngā rākau hāngā ā-tāwhai. I tā tātou titiro i ngā āhuatanga o tēnei wā i tā ngā rōpū ēnei e mahi tahi, kua hāngā ngā wā whakamāhi i te hāngā i te hāngā, ā, kua hāngā ngā utu mō ngā hāngā i te hāngā. Ko tēnei he whakaatu kia kitea ai ko te mahi i te ao kāore he whakamāhi anake i ngā tikanga ā-pōlitiki, engari he whakamāhi anō i ngā whare pārāoa iti hei whare pārāoa mātua hei āwhina i ngā whakamāhua i ngā wā pāpāhure i te ao katoa.
Te Whakamātau i te Hauānga: Ngā Pūnaha Āwhina i ngā Whare Heke Kua Whakamātauria
Te Whakauru i ngā Pūhanga Me ngā Pūkoro: Ngā Whāinga ā-Whakamātau i ngā Rohe Tāwhai Ārai, Āwhina ā-Hapori i ngā Wā Tāwhai Ārai
I ēnei rā, he maha ngā wāhi noho pūkoro e whakauruhia ana ki ngā pūhiko hiko o te rā kia taea ai e rātau te whakahaere i a rātau anō ina ngaro te pūngao hiko, ka mutu rānei te mahi pono. E kī ana ngā taiwhanga ka taea e ēnei whakatūnga te roa ake i te toru rā, kāore he mana o waho, engari he rerekē te kōrero o ngā whakamātautau tūturu i ngā wāhi kino. Ka noho te puehu hei raruraru nui i ngā wāhi pēnei i ngā wāhi i pakaru i te ruu, i ngā rohe waipuke rānei. Ka whakakao te puehu i runga i ngā kōpae o te rā, ā, ka heke te kaha o te 30 ōrau. Ko te horoi i aua mea i te wā, ka kore te wā e hiahiatia ana e ngā kaimahi whakaora. I muri mai ko te take ki ngā pūhiko i ngā taiao hauā. Ka puta ngā raruraru waikura i ngā hononga pūhiko i te waiariki, tata ki te 40 ōrau tere ake i te mea e matapae ana ngā kamupene, ko te tikanga kāore ēnei pūnaha e roa te roa o te tūmanako. Ki te titiro ki te āhua o ngā mea i puta mai i Āhia ki te Tonga-Rāwhiti, ka kite mātou i te heke toharite o te 22 ōrau o te pūngao e wātea ana i te wā ua, i whakaritea ki te mea i whakaaria. Nā ēnei wero, he maha ngā whakahaere ohorere e tīmata ana ki te whakakotahi i ngā kōpae rā me ngā pūkaha iti, rangitahi, kaua ki te whakawhirinaki anake ki te pūngao o te rā. Mā tēnei e taea ai te pupuri i ngā rama, i ngā reo irirangi, i ngā pūrere hauora i te wā o te wā tuatahi i muri i te aitua.
Wāhanga FAQ
Pātāi: He aha ngā whare e neke nei?
Whakautu: Ko ngā whare e neke nei he whare tāwhai, i hanga mai i te rōhutu pānga, ā, e whakamāmā ana i te whakamāhunga tūtira i ngā wā pāpāhi, i ngā wāhi e iti ana ngā whakamāhunga.
Pātāi: E hia ngā wā e taea ai te whakamāhunga o ēnei whare?
Whakautu: E whakamāhunga ana ēnei whare i te wāhi i mātua, i raro i ngā hāora 72, nō reira he mea taumaha tonu i ngā wā pāpāhi.
Pātāi: He aha ngā take e whakamāmā ai i te utu o ngā whare e neke nei?
Whakautu: Ko te iti o ngā utu he oranga mai i te hanga i ngā pānga i te whare hanga, ā, he iti ake ngā wā mahi me ngā utu o ngā kōpae i te 30% i ngā tikanga hanga tātai.
Pātāi: Mātua e taea pea ngā whare e neke nei te whakamātautau i ngā āhuatanga hau pērā i ngā hau pūkaha?
Whakautu: Āe, kua whakamātautau kē ngā whare nei kia taea ai te whakamātautau i ngā hau i te 150 km/h, ā, kia taea ai hoki te whakamātautau i ngā riri whenua iti, kia whakamāna ai ngā ture haumaru.
Pātāi: Me pēhea ngā whare e neke nei te whakamārama i ngā hāngā hiko i ngā wāhi pāpāhi?
Whakautu: He maha ngā whare e whakamāmā ana i ngā pūkoro hiko mai i te rā, ā, he iti ngā kōhanga hiko i āpōpō, kia whakamāmā ai te hiko i waho i ngā rākau, ahakoa ngā uara pērā i te puehu me te hukapapa.